GIDALARIN SA─×LIK KAL─░TES─░N─░ BOZAN FAKT├ľRLER

D─░KKAT!
G─▒dalar─▒n ├╝zerinde ÔÇťHi├žbir koruyucu madde i├žermezÔÇŁ yaz─▒s─▒ ÔÇťHi├žbir katk─▒ maddesi yokturÔÇŁ anlam─▒na gelmiyor.

KAL─░TE NED─░R?

Bir ├╝r├╝n veya hizmetin belirlenen veya olabilecek ihtiya├žlar─▒ kar┼č─▒lama kabiliyetine dayanan ├Âzelliklerin toplam─▒d─▒r.

KAL─░TE NE DE─×─░LD─░R?

*M├╝kemmellik g├Ârsellik veya moda de─čildir.

*Kalite ├žo─ču zaman moda olarak alg─▒lanmaktad─▒r. Yeni e─čilimler t├╝keticiyi etkiler ve beklentilerini y├Ânlendirir fakat modaya uygun ├Âzellikler ge├žici, kaliteyi belirleyen ├Âzellikler ise kal─▒c─▒d─▒r.

*Kalite soyut de─čildir tam aksine ├Âl├ž├╝lebilen ├Âzelliklerle tan─▒mlanabilen somut bir olgudur.

*Kalite g├Âr├╝n├╝┼č de─čildir.

*G─▒dalar─▒n yaln─▒z g├Ârsel ├Âzelliklerle de─čerlendirilmesi yanl─▒┼čt─▒r. ├çekici bir g├Âr├╝n├╝me sahip g─▒dan─▒n zararl─▒ bile┼čik i├žerme olas─▒l─▒─č─▒ da vard─▒r.

*Bu nedenle ÔÇśkalitenin ayr─▒nt─▒da gizli oldu─čuÔÇÖ deyimi ger├že─či yans─▒tmaktad─▒r.

GIDALARIN KAL─░TE ├ľGELER─░

Kalite ├Âgeleri ├╝r├╝n├╝n kalitesini belirleyen ba┼čl─▒ca ├Âzelliklerdir ve ├╝r├╝n├╝n yap─▒sal ├Âzelliklerini kapsar.

─░┼člevsel a├ž─▒dan ba┼čl─▒ca d├Ârt grup kalite ├Âgesi bulunmaktad─▒r.

1-Fizyolojik kalite ├Âgeleri ( beslenme de─čeri)

2-Hijyenik-toksikolojik kalite ├Âgeleri ( sa─čl─▒k de─čeri)

3-Teknik- fiziksel kalite ├Âgeleri ( kullan─▒m de─čeri)

4-Duygusal kalite ├Âgeleri (tad─▒m de─čeri)

F─░ZYOLOJ─░K KAL─░TE ├ľGELER─░ ( BESLENME DE─×ER─░)

─░yi bir beslenme, kalite ve miktar olarak v├╝cudun ihtiyac─▒ olan ├že┼čitli yiyecekleri her g├╝n dengeli olacak ┼čekilde yeterli ve besleyici g─▒da al─▒nmas─▒yla sa─član─▒r.Yeterli ve dengeli beslenme vitamin, mineral, aminoasit, ya─č asidi, su, protein, karbonhidratlar─▒ almay─▒ gerektirir.

Fizyolojik kalite; g─▒dan─▒n besinsel ve fizyolojik ├Âgeleri hangi miktarda i├žerdi─či ve g├╝nl├╝k t├╝ketimin gereksinimi hangi d├╝zeyde kar┼č─▒lad─▒─č─▒ ile ilgilidir.

G─▒dalar besin ├Âgelerinin ve fizyolojik etkili di─čer bile┼čiklerin ba┼čl─▒ca ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒d─▒r, dolay─▒s─▒yla g─▒da dendi─činde fizyolojik kalite akla gelir.

Enerji ve besin ├Âgelerinin fazla yada d├╝┼č├╝k al─▒nmas─▒ fiziksel geli┼čmeyi, v├╝cut sa─čl─▒─č─▒n─▒, mental geli┼čmeyi ve bireysel ba┼čar─▒y─▒ olumsuz etkiler.

H─░JYEN─░K-TOKS─░KOLOJ─░K KAL─░TE ├ľGELER─░ ( SA─×LIK DE─×ER─░)

G─▒dan─▒n sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan g├╝venli olu┼čunu belirtmektedir.Sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan tehlike potansiyeli ta┼č─▒yan g─▒dalardaki zararl─▒ bile┼čiklerin ba┼čl─▒ca kaynaklar─▒ ├ževre, girdi,proses ve ambalajÔÇÖd─▒r.

Fiziksel ├Âgeler:

*Fiziksel grupta yer alan ta┼č k─▒l cam vb. yabanc─▒ maddelerin g─▒dalarda bulunmas─▒ yeti┼čtirme hasat, depolama ve ta┼č─▒ma ko┼čullar─▒n─▒n eksikli─čiyle ilgilidir. Hammaddeler bu yabanc─▒ maddelerden fabrikalarda i┼členirken uygun ay─▒klama y─▒kama ay─▒rma y├Ântemleri ile ar─▒nd─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Biyolojik ├Âgeler:

Zoonotik etkenler t├╝berk├╝loz, bruselloz, sisterkozis, ekinokokozis, toksoplazmazis, lestospiroz gibi hayvan kaynakl─▒ hastal─▒klar─▒ kapsamaktad─▒r. Hayvan bar─▒naklar─▒nda hijyenik ko┼čullar yetersizse ve hayvan sa─čl─▒─č─▒ ile ilgili ├Ânlemler al─▒nm─▒yorsa zoonotik etkenlere s─▒k rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r.

Patojen mikroorganizmalar, enfeksiyona veya g─▒da zehirlenmesine neden olan mikroorganizmalard─▒r yani Hastal─▒k olu┼čturan zararl─▒ mikroplard─▒r.Patojen etkenlere daha ├žok ├ži─č ve hayvansal g─▒dalarda rastlanmaktad─▒r.

G─▒dalarda patajonlerin geli┼čmesi ortamda iyi ayarlanm─▒┼č ─▒s─▒ de─čerleri┬á ve ph de─čerlerinin takibiyle kontrol alt─▒na al─▒nabilir.

*Mikotoksin k├╝flerin zararl─▒ olanlar─▒na verilen add─▒r. Miko:k├╝f,┬á toksin:zehir anlam─▒na gelir ve g─▒dalarda 120 kadar k├╝f taraf─▒ndan 90 kadar mikotoksin olu┼čturulur.Mikotoksinlerin ├žo─ču mutajenik (mutasyon olu┼čturan), karsinojenik (kanser yapan) etkilidir. Mikotoksinlerden en ├žok etkilenen organlar karaci─čer b├Âbrek ve deridir.

Mikotoksin a├ž─▒s─▒ndan tart─▒┼čmal─▒ g─▒dalar─▒n ba┼č─▒nda ise f─▒nd─▒k, f─▒st─▒k, incir,k─▒rm─▒z─▒ toz biber,m─▒s─▒r,bu─čday ve elma suyu vb. gelmektedir.

*Aspergillus k├╝f├╝ mikotoksin olu┼čturan ba┼čl─▒ca k├╝flerden biridir ve son derece zehirli ve kanserojen bir mikotoksin olan aflatoksini ├╝retir. Etkisini hemen g├Âstermeyen┬áaflatoksin, zamanla┬áv├╝cudun ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini ├ž├Âkerterek,┬ái├ž organlar ve ├Âzellikle de karaci─čerde tahribata yol a├žarlar..

*Aflatoksinin karaci─čer kanserine yol a├žt─▒─č─▒ genetik ├žal─▒┼čmalarla kesin olarak kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. K├Ât├╝ bir nama sahip olan┬áaflatoksinin Avrupa ├╝lkelerinde g─▒da maddelerinde milyarda 2 bulunmas─▒na m├╝saade edilirken T├╝rkiyeÔÇÖde milyarda┬á 5 olarak┬á izin verilir

 

Kimyasal bula┼čanlar:

Plastikler, metaller, deterjanlar, g─▒da katk─▒ maddeleri,radyon├╝klit , hormon, hayvan ilac─▒ kal─▒nt─▒lar─▒ vs.

*G─▒dalara farkl─▒ kaynaklardan bula┼čan metal iyonlar─▒n─▒n ba┼čl─▒calar─▒ civa, kur┼čun, kadminyum, arsenik, kalay aliminyum vs. G─▒dalardaki metalik kontaminant miktar─▒, g─▒da kodeksinde belirlenen limitleri a┼čmamal─▒d─▒r.

*Metalik bula┼čanlar zehirli karakterdeki metal maddelerdir. Metallerin g─▒daya do─črudan kat─▒lmas─▒ mikrobiyel faaliyet sonucu┬á mikotoksin vs. ┬áolu┼čturmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir ├ževresel fakt├Ârler sonucu bula┼č─▒rlar. Genelde yerin ├žok derinlerinde bulunan metaller madencilik faaliyetleri ile yery├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒r.

*Radyon├╝klit denildi─činde kararl─▒ duruma ge├žmek i├žin radyasyon enerjisi yani┬á alfa beta ─▒┼č─▒nlar─▒ yayan┬á izotoplar anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bunlar─▒n ├ževreye ve ├ževreden g─▒daya ta┼č─▒nmas─▒na yol a├žan ba┼čl─▒ca kaynaklar; radyasyonla muhafaza, n├╝kleer santral ka├žaklar─▒, atom denemeleri ve kozmik ─▒┼č─▒nlard─▒r.

 

*Radyasyon, h├╝crenin genetik materyali olan DNAÔÇÖy─▒ par├žalayabilecek kadar enerji ta┼č─▒makta ve DNAÔÇÖn─▒n par├žalanmas─▒yla h├╝creler ├Âlmektedir. Bunun sonucunda do─čal olarak dokular zarar g├Âr├╝r ve kansere yol a├žabilir.

├çevreye rastgele at─▒lan radyoaktif maddeler insan, hayvan ve bitki sa─čl─▒─č─▒na olumsuz etkiler yaparak ├ževreyi ve ekolojik dengeyi bozmaktad─▒r. JaponyaÔÇÖdaki Fuku┼čima N├╝kleer SantraliÔÇÖndeki s─▒z─▒nt─▒ sadece insanlar─▒ de─čil meyve ve sebzeleri de olumsuz etkilemi┼čtir.

Radyasyon enerjisi canl─▒ dokuya zarar verdi─či i├žin ├Âzellikle sebze, s├╝t ve et gibi g─▒dalarda radyoaktivite oran─▒ s─▒n─▒rlanmaktad─▒r.

*Pestisit bitkileri hastal─▒klardan ve zararl─▒lardan korumak amac─▒yla kullan─▒lan kimyasallar─▒n genel ad─▒d─▒r. Pest, tar─▒msal ├╝r├╝nlere zarar veren b├Âcekler, otlar ve mantarlard─▒r. Pestisitler ise, pestlere kar┼č─▒ kullan─▒lan kimyasallard─▒r. Pestisitlerin, kontrol alt─▒na almaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ pestler ├╝zerinde etkili olabilmeleri i├žin, biyolojik a├ž─▒dan aktif veya toksik (zehirli) olmal─▒d─▒rlar.

Pestisitler, toksik olduklar─▒ i├žin ayn─▒ zamanda insanlar, hayvanlar ve di─čer organizmalar ve ├ževre i├žin de tehlikelidirler. Bu nedenle pestisitlere s─▒k├ža dokunan, ta┼č─▒yan, temas eden ve ├╝r├╝nlere uygulayan herkesin bu kimyasallar─▒n toksisitesi (zehirlilik), olas─▒ sa─čl─▒k etkileri ve tehlikelere kar┼č─▒ al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemler konusunda bilgi sahibi olmas─▒ gerekmektedir.

G─▒dalardaki pestisit kal─▒nt─▒s─▒ miktar─▒, g─▒da kodeksinde yer alan limitlere uygun olmal─▒d─▒r.

Pestisit bir├žok sa─čl─▒k problemi do─čurabilir. Bu etkiler basit cilt veya g├Âz iritasyonu (tahri┼č) olabilece─či gibi sinir sistemini etkileyici, ├╝reme problemleri veya kanser gibi ├žok ciddi problemler de olabilir.L├Âsemi ve karaci─čer kanserinin eksik uzuv do─čumlar─▒ ve d├╝┼č├╝klerin┬á pestisit al─▒m─▒yla do─črudan ili┼čkili oldu─čuna y├Ânelik ciddi kan─▒tlar bulunmaktad─▒r.

 

Pestisitlerin d├╝┼č├╝k seviyede bula┼čmas─▒ durumunda bile zararlar─▒ olduk├ža fazlad─▒r.

Tar─▒m ila├žlar─▒ nedeniyle her y─▒l ya┼čam alanlar─▒ biraz daha yok olan pek ├žok ku┼č, pestisitten etkilenmi┼č b├Âcek ile beslenmeleri sonucunda hayatlar─▒n─▒ kaybetmektedir.

Korunma Yollar─▒

Y─▒kama (akan so─čuk suyun alt─▒nda, gerekirse sebze ve meyveleri f─▒r├žalayarak)
Kabuk soyma
Is─▒l i┼člemler (ha┼člama, pi┼čirme, past├Ârizasyon, sterilizasyon)
Organik tar─▒m ├ťr├╝nlerini tercih ederek, hem sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ koruyup hem de bu ├╝r├╝nleri yeti┼čtirenleri te┼čvik ederek organik ├╝r├╝nlerin ├žo─čalmas─▒n─▒ sa─člayabiliriz.
─░yi Tar─▒m Uygulamalar─▒ Sertifikas─▒ olan ├╝r├╝nleri tercih etmek. Al─▒┼čveri┼č yapt─▒─č─▒m─▒z yerlerden bu ├╝r├╝nleri talep etmek.

G├╝venli kullan─▒m─▒ i├žin uygulama dozuna ve tarihine uyulmas─▒, ├žift├ži e─čitimi ve etkin bir kontrol gereklidir.

Hormon bitki b├╝y├╝me d├╝zenleyici olarakda bilinir.Bitkide tozla┼čmay─▒ sa─člamak, olgunla┼čmay─▒ h─▒zland─▒rmak, filizlenmeyi ├Ânlemek vb. ama├žlarla kullan─▒l─▒r.

Hormonlu g─▒dalar─▒ nas─▒l anlar─▒z?

Hormon takviyesi ├Âzellikle zamans─▒z yeti┼čtirilen ├╝r├╝nlerde ├žok fazla uygulan─▒yor. Bu nedenle, art─▒k her mevsim her ┼čeyi bulabiliyor olsak da, meyve ve sebzeleri normal zamanlar─▒nda t├╝ketmeye ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z.

S─▒k├ža t├╝ketilen hormonlu g─▒dalar, v├╝cuttaki hormon dengesinin ve ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin bozulmas─▒na, ya─članmaya ve h├╝creleri zay─▒flatarak kanser yatk─▒nl─▒─č─▒n─▒ art─▒rmaya neden olur.Uykusuzluk, yorgunluk, ba┼č a─čr─▒s─▒, egzama, haf─▒za kayb─▒ ve konsantrasyon eksikli─či, depresyon, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde zay─▒fl─▒k, oto├╝mmin hastal─▒klar, y├╝ksek tansiyon, kalp-damar hastal─▒klar─▒, safra ta┼člar─▒ gibi rahats─▒zl─▒klara neden olur.

Hayvan ila├žlar: Hayvanlar─▒ hastal─▒ktan koruma, hastal─▒─č─▒ iyile┼čtirme ve semirmeyi destekleme amac─▒ ile kullan─▒lan, antibiyotik, kortizoid,sedatif vb. etki g├Âsteren kimyasallard─▒r. G─▒dalardaki hayvan ilac─▒ kal─▒nt─▒lar─▒ limitlere uygun olmal─▒d─▒r aksi halde insan sa─čl─▒─č─▒ i├žin risktir.

Bir canl─▒n─▒n gen diziliminin de─či┼čtirilmesi ya da ona kendi do─čas─▒nda bulunmayan bamba┼čka bir karakter kazand─▒r─▒lmas─▒ yoluyla elde edilen canl─▒ organizmalara Geneti─či De─či┼čtirilmi┼č Organizmalar; yani k─▒saca GDO ad─▒ verilmektedir. GDO i├žeren soya ve m─▒s─▒r─▒n┬áT├╝rkiye’ye ithali serbest!
Riski en y├╝ksek olan ├╝r├╝nler i├žeri─činde m─▒s─▒r ve soyadan elde edilen yan ├╝r├╝nleri i├žerenler. ├ç├╝nk├╝┬áT├╝rkiye┬ám─▒s─▒r ve soya ithalat─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝, en b├╝y├╝k┬áGDOÔÇślu m─▒s─▒r ve soya ├╝reticileri┬áolan┬áABD┬áve┬áArjantin’den al─▒yor.

GDOlar─▒n salg─▒lad─▒─č─▒ b├Âcek zehirinin tamam─▒n─▒n insan sindirim sisteminde par├žalanmad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.GDO ekim tarlalar─▒nda kullan─▒lan yabani ot ila├žlar─▒, memeliler i├žin toksik etki ve insanlarda hormonal dengeyi bozma riski ta┼č─▒maktad─▒r.

GDO’lar ├Âld├╝r├╝c├╝ alerjilere neden olabilir.GDO’lu yemler, hayvanlarda antibiyotik direncini art─▒r─▒r, antibiyotiklerin etkisini azalt─▒r.GDO’nun i├žerdi─či b├Âcek ├Âld├╝ren toksinlere hamile kad─▒nlar─▒n kan─▒nda ve fetusunda raslanm─▒┼čt─▒r

G─▒da katk─▒ maddeleri; g─▒daya belirli bir i┼člevi yerine getirmek amac─▒ ile bilerek kat─▒lan, tek ba┼č─▒na g─▒da olarak t├╝ketilmeyen ve g─▒da bile┼čeni olmayan, besleyici de─čeri olan veya olmayan maddelerin genel ad─▒d─▒r. Toksikolojik ara┼čt─▒rmalarla┬á g├╝nl├╝k zarars─▒z dozu belirlenen katk─▒lara E kodu verilmektedir.

D─░KKAT!
G─▒dalar─▒n ├╝zerinde ÔÇťHi├žbir koruyucu madde i├žermezÔÇŁ yaz─▒s─▒ ÔÇťHi├žbir katk─▒ maddesi yokturÔÇŁ anlam─▒na gelmiyor.

 

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here